"üzerine vazife mi" çocukken en çok duyduðum cümleydi

Wednesday, April 22, 2009

"üzerine vazife mi" çocukken en çok duyduðum cümleydi

Hazýr kanun maddelerinden ve sair yazýlardan sýkýlmýþken bugünün çarþamba olduðunu fark ederek, evvelden arkadaþým olan Yelta Köm'ün bloguna girdim. Çarþamba gününü kendisine deadline olarak seçmiþti fakat bir þey yazmamýþ. Fakat daha önceden de görüp, üzerine biraz düþündüðüm ve blogunda paylaþmýþ olduðu bir yazýyla ilgili fikirlerimi ben de burada paylaþayým dedim. Öncelikle yazý burada.

Her ne kadar bir linguist, tarihçi deðil de bir hukukçu adayý olsam da; bu saydýðým dallar ve özellikle de etimoloji her zaman ilgimi çekmiþ olduðundan ekstra bir ilgiyle bu tarz yazýlarý okumaktan keyif alýrým. Ayný keyifle bu yazýyý da okuduðumu belirtmek isterim fakat bence çok da doðru olmayan bazý ifadeler var.

Öncelikle eðer uluslararasý mimarlýk alanýnda "özgün" kelimesinin karþýlýðý olarak "authentic" kullanýlýyorsa bu söylemim geçersiz kalacaktýr fakat bence bu kelimeyi karþýlamak için Ýngilizce'deki en müsait kelimeler "unique" ya da "original" olmalýydý. Ancak muhtemelen mimarlýk jargonunda "authentic" kullanýlýyordur.

Açýkçasý öncelikli olarak biraz zorlama durduðunu düþündüðüm husus, "authentic" ile "authoritative" kelimeleri arasýnda kurulan etimolojik baðýn yazýda, biraz da anlatýlmak istenen fikri mümkün olduðunca desteklemesi adýna, kendisine önemli bir yer bulmasýdýr. Neden derseniz;

Birazcýk ilgilenen herkesin anlayabileceði üzere, Yunanca'nýn hemen her alana ithal ettiði "autos" yani "kendi" kelimesi ile "hentes" yani hemen hemen "yapan" gibi bir anlama sahip bir kelimenin birleþmesiyle oluþan bir kelimedir "authentic." Kýsaca "kendiliðinden olan" gibi bir anlama sahiptir ve evet "özgün" kelimesinin de karþýlýklarýndan biridir. Fakat "emredici, buyurucu" anlamýnda "authoritative" Ýngilizce'ye her ne kadar Fransýzca "authentique"den geçmiþ olsa da, bu kelimenin zaman içerisinde yolculuðu ve anlamýnýn deðiþkenliði bir anda Ýngilizler'in "otorite ve hakikat arasýnda bir iliþki kuralým, sistemin çarklarýný döndürelim" gibi bir arzusu dolayýsýyla oluþmamýþtýr.

Ýlk, köken anlamýna gelen Yunanca kök, Latince'ye "auctor - keþfeden, kaynaklýk eden" þeklinde geçer. Ardýndan eski zaman Fransýzlar'ý bu kelimeyi "autor" yaparak "baba" yerine kullanmaya baþlarlar. Baþlangýçtan anladýklarýnýn "baba" olmasý üzerine fallik çýkarýmlar ya da seksist düþünce gibi þeyler akýllara gelebilir belki; ama bu da biraz zorlama olabilirdi. Tabi burada "auxo" ve "auto" kelimelerinden gelen çeþitli sözcüklerin zaman içinde birbirlerine kaynaþmalarý ve ayrýlmalarý sonucu þu an Ýngilizce'de kullanýlan pek çok kelimenin izini sürmek benim gibi biri için imkansýzdýr. Ama "authority" kelimesi belli baþlý sebepler yüzünden hem "kiþi" hem de "yazýlý kaynak" anlamýnda kullanýlagelmeye baþlamýþtýr.

"Authentic" kelimesi bu yolculuðun baþlarýnda Fransýzca'da kendisine yer bulduðunda ise þu ankinden pek farklý olmayacak þekilde "özgün, prensip" anlamýna kavuþmuþtur. Þüphesiz ki bu anlama kavuþtuðu anda belli bir tipi temsil ettiðini söyleyebiliriz. Yani "otantik Türk tütün çubuðu" dersek, o klasikleþmiþ ve sonradan Macar "huszar" süvarilerinin kullandýðý þekle ilham verecek olan, günümüz Churchwarden pipolarýnýn atasý; uzun saplý, "tipik" tütün çubuðundan bahsediyoruz demektir. Burada bir emredicilik söz konusudur, ancak bu emredicilik seçime baðlýdýr. Eðer "otantik Türk tütün çubuðu" yapacaksanýz, bu tipiklikten çýkamazsýnýz.

Problem biraz "hakiki" sözcüðüyle baþlýyor zaten yazýda. "Hakiki" kelimesi hem "deðiþmemiþ, öz" yani "original, authentic" kelimesiyle karþýlanabiliyor; hem de "her þeyden baðýmsýz, objektif gerçeklik" anlamýna geliyor Türkçe'de. Eðer bizler ufak bir kelime oyunuyla "hakiki"yi "authentic"in karþýlýðý olarak kullanýp da ardýndan bu anlamý deðiþtirerek "gerçeklik" olarak kullanýrsak, kanýmca yanlýþ yaparýz.

Otorite ve hakikat iliþkisini buradan kuramayýz. Belki George Orwell'in Big Brother'ýna yakýþan bir motto daha üretmeye çalýþmýþ oluruz biraz daha üstelersek fakat pek samimi gelmez. Ayný nehirde nasýl ki iki kere yýkanýlamýyorsa; kullandýðýmýz kelimelerin üzerinden de akýp giden zaman nehirleri, taþýdýklarý alüvyonlar ve götürdükleri parçalarý hesaba katmalýyýz. Bu zaman zarfý sonrasýnda artýk birbirinden bu derece uzaklaþmýþ kelimeleri fikirlerimiz için ortak köklerine dayanarak kullanmaya çalýþýrsak; bu da bir nevi "Kýzýlderililer Türk mü?" ayarýnda bir hareket olacaktýr.

Yazýnýn ana fikrine katýlýyorum. Açýkçasý beni tatmin etmeyen ya da biraz zorlama olduðunu düþündüðüm bir unsur hakkýnda düþüncemi söylemek istedim yalnýzca.

Bir de 1951 yýlýný artýk Erken Cumhuriyet Dönemi olarak ele almamak gerektiðini düþünüyorum. Demokrat Parti iktidarý zamaný Türkiye'si, Ýkinci Dünya Savaþý sonrasý bir dünyasý vardýr artýk sahnede. Örnek olarak 1931-1941 senelerinde okutulan lise Tarih kitabýnda Mimar Sinan'ýn ne kendisinin, ne stilinin Türklüðü ile ilgili bir ifade geçmemesini verebilirim. Þu an elimdeki kitaptan aynen yazmak gerekirse;

"Kayserili Mimar Sinan'ýn yaptýðý Süleymaniye ve Sultan Selim (Edirne) camileri, Osmanlý mimarisinin büyüklük, düzen ve görkem açýsýndan þaheserleri sayýlmaktadýr."

Ben sevgili Yelta'nýn da merakýný bildiðimden Erken Cumhuriyet Dönemi'ne ait kitaplardan bahsediliyorsa 1931-1941 senelerinin araþtýrýlmasý gerektiðini ve Kaynak Yayýnlarý'nýn hepsini bastýðýný belirtmek isterim. Her ne kadar önsözü Doðu Perinçek'e ait de olsa, kitaplarda bir ekleme veya çýkarma yoktur.

Neden Kayserili de Ermeni Mimar Sinan deðil diyecekseniz eðer;

1- Bu tarz bir yazý hem tarih bilimi açýsýndan bakýldýðýnda epey anakronist olurdu. Dönemin Mimar Sinan'ý kendisini bir Ermeni ya da Türk olarak deðil bir Osmanlý olarak gören bir kiþiydi ve eserleri ne Ermeni ne de Türk kimliðinden dolayý; fakat Osmanlý'nýn devraldýðý ve kendinden de bir þeyler kattýðý geniþ kültür kaynaklarýndan dolayý baþarýlýdýr.

2- Bir devrimle kurulmuþ, üniter bir ulus-devletin buraya kalkýp da "Ermeni Mimar Sinan" yazmasý herhalde kimseler tarafýndan beklenmez. Açýkçasý ben böyle bir ifade okursam, bunun "milliyetçi" bir ifade olduðunu düþünürdüm.

Þüphesiz ki burada "Kayserili" yazmasýna da gerek olmayacaktý. Neden yazýldý? Çünkü Erken Cumhuriyet Dönemi'nin amacý tam da topraða dayalý bir Türklük kavramý yaratmaktý. Etnik baðlarla çok ilgilenmeyen bir ulus... Fakat zamanla politikalarýn uygulanýþý sertleþti, Türklük hem etnik hem de bütünleþtirici bir kimlik olarak kullanýlmaya çalýþýldý. Bu sebeplerden dolayý Türk olmak, bir Osmanlý olmak kadar bütünleþtirici olamadý. Ben tarih ve etimoloji konusuyla dediðim gibi amatör olarak ilgilenen birisi olarak bundan dönemin maji meraklýsý, okült çýlgýný Avrupa'sý ve bu Avrupa'nýn getirisi olan "Güneþ-Dil Teorisi"ni sorumlu tutuyorum. Elbette bu konu tartýþmaya açýktýr.

Ayrýca Türkler'in Orta Asya'dan gelmesi ve aslýnda göçebe olmalarý konusu yine 1950'lerin hala sancýsýný çektiðimiz tarih anlayýþýnýn ürünüdür. Bu konuyu belli bakýþ açýlarýndan ele almak gerekirse:

Antropolojik olarak: Endojen halklar tabiri daha önce duyulmadýysa, dünya üzerindeki her dilin sadece belli bir etnik gruba ait olduðu düþünülebilir. Yani "etnik Türkler, Türkçe konuþur ve hem haplogruplarýndan ötürü hem de dillerinden ötürü onlar bir millettir" gibi... Oysa bugün Türkik diller konuþan halklarýn genetikleri ile örneðin Türkiye Türkleri'nin genetikleri büyük farklýlýklar gösterir. Her ne kadar "ýrk" kavramýný bir Arap atý olmadýðým bu sebepten de safkan olma ihtiyacýmýn olmadýðýný düþünerek önemsemesem de bahsettiðim haplogruplar, kiþinin etnik kökeniyle ilgili tek ve asýl kaynaklardýr. Bugün Türkler ve Türkik kavimler olarak bahsettiðimiz milletler, endojen halklardýr. Ortak baðý kullandýklarý lisan olan halklar...

Dilbilimsel olarak: Türkçe'nin atasýný konuþan kavimler bugünkü batýlýlarýn "West Turkestan" dediði yere yayýlmadan önce bu topraklar Sogdiana olarak bilinirdi. Sogdlar Ýrani bir kavimdiler. Zamanla Türkler arasýnda asimile oldular ama pek çok kelimeleri hala dilimizde yaþamaktadýr. Türkçe her ne kadar 1950'lerin üretimi olan resmi tarih tarafýndan "üstün Arapça ve Farsça" karþýsýnda daha az kullanýlan ve ilkel bir dil olarak gösterilse de, Türkçe konuþan nüfusun toplumdaki azlýðý ve buna raðmen kullaným alaný kýyaslanýrsa bu düþüncenin büyük bir yanýlgý olduðu görülebilir. Türkçe, büyük bir adaptasyon yeteneðine sahip bir dil. Pek çok yabancý sözcüðü kendi içine alýp da sindirebilmiþ, ayný Ýngilizce'nin olduðu gibi. Eðer þu an Beowulf'un eski Ýngilizce'sini "Hwaet" diye baþlayarak yazmaya kalksam kimse anlamaz. Çünkü 1066 Norman Fethi'nden sonra Ýngilizce'ye giren Fransýca ve haliyle Latince sözcükler ganidir. Ayrýca Türkçe pek de Ýngilizce gibi "Great Vowel Shift" tadýnda keskin dönüþümler de yaþamamýþtýr.

Tarihi olarak: Yukarýda yazýlý sebeplerden ötürü Türkler'i, mongoloid göçebeler olarak deðil, dillerinin konuþulduðu alanlarda yaþayan Türkçe konuþurlar olarak düþünmekte yarar vardýr. Bu Türkçe konuþurlar þehirlerde yaþamýþlardýr. Göçebelikleri de þu an düþündüðümüz gibi "biraz oraya gidelim, þurayý gezelim" þeklinde deðil daha çok zaruridir. En eski eserlere baktýðýnýzda bile Türkçe yazýlarýn pek çoðunun belli bir coðrafi bölgeyi anlattýðýný ve bu bölgenin ülke olarak benimsendiðini görürsünüz. Açýkçasý bizzat Türkçe konuþan halklarýn kurduklarý þehirler de mevcuttur.

Eðer bir etnisite olarak görülecekse, her etnik grubun kendisine ait mimarisinden bahsetmek kolay olmayacaktýr. Doðu Roma'nýn temelinde Yunan ve Roma etkisi olduðu kadar Pers etkisi de vardýr. Ýngiltere'nin temelinde Cermenler olduðu kadar Keltik halklar ve yine Latinler. Üsluplar, tarzlar, stiller de þüphesiz ki dinamiktir. Zamanla etkileþime geçe geçe deðiþir. Dünya'nýn en uzun süre göçebe kalan topluluðu olan Moðollarý ele alalým. Ve Çin'de Yuan dönemi mimarisiyle, Ming dönemi mimarisini karþýlaþtýralým. Arada bir fark görebiliyorsak, bu o Allah'ýn Moðol'unun katkýsýndan baþka bir þey deðildir.

Ýþ bu sebeplerden ötürü hem dönem tarih anlayýþýný eleþtirmek, hem de dönem tarih anlayýþýnýn o þekilde düþünülmesini istediði konularda, resmi düþünerek bunu fikirlere kaynak olarak sunmak bence yazýnýn fikrini güçlendirmemiþ; aksine biraz düþürmüþ. Ama dediðim gibi, yazarýn eline saðlýk. Belki de kendisi Cevizoðlu gibi adamlarýn sürekli "Tarih Türkler'de baþlar, Türkler olmasa üüü, Türk demek medeniyet demek" gibi sözlerine de duyduðu duygusal bir tepkiyi yansýtmýþtýr bilemem.

Son olarak Nasreddin Hoca'nýn bilinmeyen ve gerçek yüzüne, yani Eflatun Cem Güney'in harcadýðý ama Pertev Naili Boratav'ýn bize ulaþmasýnda büyük emeði geçen yüzüne, dönerek bir fýkra paylaþmak istedim. Tamamen konu dýþýdýr.

Nasraddin Hoca her gün evden çýkarmýþ. Kapýsýnun öninde sýçarlarmýþ. Bir gün, iki gün... Görür hasýl olmaz. "Acep kim ki?" deyü bir gün gözlemiþ. Görmiþ ki bir oðlan gelür, kapunun öninde kim sýçmaða oturur, hemandem Nasraddin Hoca çýkmýþ, ayýtmýþ: "Bire anasýn sikdüðüm! N'eylersin? Kimin oðlýsýn?" demiþ. Oðlan herzesin söyleyüp ayýtmýþ ki: "Ben Tanrý'nun kýz kardaþýnun oðlýyýn." demiþ. Heman Hoca getürür mescid kapusý önine; aydur ki: "Birez dahý dayýn kapusý önine sýç!" der.

Doðrusu bu Nasrettin Hoca örneklerini sunacak bir bina hoþ olurdu... En azýndan gerçek olurdu... "A Few Good Men"den tamamlayalým yazýyý; "you can't handle the truth!"

"Yes, we can!" =)

nomadsdiary | 11:15 pm

yeltakom
April 24, 2009 08:12 PM PDT

Çok sevindim ben bu karþý yazý durumumu, bu çarþamba yazamadým ama bu gece hem yeni yazý, hem de bu yazý hakkýnda bir kaç þey yazacagim.

haydi görüþürüz (:
sakura
April 24, 2009 11:47 PM PDT

nedenir bilinmez ama soyleme geregi duydum bir an..
yasadigi zamanlarda gidip sorsaydik mimar sinan'a: ne turkum ne ermeniyim ne de osmanliyim derdi.. cok cok yuksek ihtimal ile kayserili olarak tanimlardi kendisini.. nedeni de, tam olarak asla kariligini veremeyen, milliyetcilik olarak turkceye cevrilmis ancak bu konuda buyuk yanlislar yapilmis nationalism teriminin henuz insa edilmemis olmasidir. onemli bir kisim tarihci bu terimin duygusal insani ya da refleksler ile ilgili oldugunu sert bir sekilde reddeder. tamamen insan yapimi bir enstitu oldugunu kabul eder..enstitu kelimesi pek hos gitmedi farkindayim ama ne diyecegimi bilemedim! ancak bu terimin yapilanmasi fransiz ihtilalinden biraz oncelere ama yayilmasi sonrasina denk duser. yani mevzu bahis mimarimiz muhtemelen bu konu hakkinda bir fikre sahip degildi! nerden nereye geldik! dedigim gibi bir tek bu noktada mudahale edesim geldi. bir de cok begendim iki yazinin da dusundurduklerini!
|

Leave a Comment:

Name

Homepage (optional)

Comments

Previous Entry Home Next Entry

<< April 2009 >>
Sun	Mon	Tue	Wed	Thu	Fri	Sat
			01	02	03	04
05	06	07	08	09	10	11
12	13	14	15	16	17	18
19	20	21	22	23	24	25
26	27	28	29	30


	sakura April 24, 2009 11:47 PM PDT nedenir bilinmez ama soyleme geregi duydum bir an.. yasadigi zamanlarda gidip sorsaydik mimar sinan'a: ne turkum ne ermeniyim ne de osmanliyim derdi.. cok cok yuksek ihtimal ile kayserili olarak tanimlardi kendisini.. nedeni de, tam olarak asla kariligini veremeyen, milliyetcilik olarak turkceye cevrilmis ancak bu konuda buyuk yanlislar yapilmis nationalism teriminin henuz insa edilmemis olmasidir. onemli bir kisim tarihci bu terimin duygusal insani ya da refleksler ile ilgili oldugunu sert bir sekilde reddeder. tamamen insan yapimi bir enstitu oldugunu kabul eder..enstitu kelimesi pek hos gitmedi farkindayim ama ne diyecegimi bilemedim! ancak bu terimin yapilanmasi fransiz ihtilalinden biraz oncelere ama yayilmasi sonrasina denk duser. yani mevzu bahis mimarimiz muhtemelen bu konu hakkinda bir fikre sahip degildi! nerden nereye geldik! dedigim gibi bir tek bu noktada mudahale edesim geldi. bir de cok begendim iki yazinin da dusundurduklerini!



Message